پەروەردەییجیهانزمانڕاپۆرتژنان و پەرەپێدانفەرهەنگ و کەلتووروتار و بابەت
ڕۆژی زمانی دایک لە هەموو کوردێک پیرۆز بێت.
زمانی کوردی، نەک هەر ئامرازی ئاخاوتن، بەڵکو دواین قەڵای نەتەوەیی و تاقە نیشتمانێکە کە هیچ سوپایەک ناتوانێت سنوورەکانی ببەزێنێت، بۆ ئێمەی کورد، زمان تاکە نیشتمانێکە کە هەرگیز داگیر ناکرێت. کاتێک زمان دەبێتە قەڵا، وشەکانی دەبنە سەرباز و ڕێزمانەکەی دەبێتە دەستووری مانەوە.
وهك مامۆستا هەژار لە “چێشتی مجێور”دا دەڵێ: ((هەر نەتەوەیەک زمانی خۆی لەدەست بدا، وەک دیلێک وایە کە کلیلی زیندانەکەی لێ ون بووە )).
جا به لای منهوه زمان پهنجهرهیهكه بۆ بینینی جیهان. کاتێک منداڵێک بە زمانی دایک دەخوێنێت، فێری ئەو جیهانبینییە دەبێت کە باوباپیرانی لە هەزاران ساڵدا تاشیوویانە. ههزاران جار بهداخهوه كه قەدەغەکردنی زمانی دایک لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ناوچەکانی تری وڵات دابڕانی ڕۆحی و دەروونی دروستكردووه لەو مێژووەی کە بە زمانی شیرینی كوردی نەخشێنراوە.
کوردی زمانێکە کە لەناو جەرگەی سروشتەوە هاتۆتە دەرێ، دەوڵەمەندییەکەی لەوەدایە کە بۆ یەک مانا، دە هێندەی زمانە باڵادەستەکان وشەی ورد و ناسکی هەیە، لە وەسفی باران، بەفر، یان ڕەنگی شاخەکاندا، کوردی خاوەنی فەرهەنگێکە کە وێنە دەکێشێت نەک تەنیا وشە، ئەم دەوڵەمەندییە وای کردووە کە شاعیران بتوانن فەلسەفەی قووڵ لە ناو قاڵبی شیعردا دابڕێژن کە هیچ وەرگێڕانێک ناتوانێت حەقی تەواوی پێ بدات.
ئەو غەدرەی لە منداڵی کورد دەکرێت لە ناوەندەکانی خوێندنی ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکان، “جینۆسایدی سپی”یە. کاتێک زمانی کوردی دەکرێتە پەراوێز، هەوڵ دەدرێت “منی کوردی تێکبشکێنرێت.
فێربوونی زمانی دایک لەم سەردەمەدا، گەورەترین چەکی بەرگریی شارستانییە، پێویستە مامۆستایان و دایکان و باوکان، زمانی کوردی تەنیا وەک زمانێکی ماڵەوە نەبینن. دەبێت زمانی کوردی ببێتە:
• زمانی زانست: نووسین و وەرگێڕانی بابەتە زانستییەکان بۆ سەر کوردی.
• زمانی تەکنەلۆژیا: بەکارهێنانی کوردی لە جیهانی دیجیتاڵیدا.
• زمانی شانازی: شکاندنی ئەو دیوارە دەروونییەی کە زمانە باڵادەستەکان دروستیان کردووە.
زمانی کوردی، ناسنامەیەکە کە بە خوێن و فرمێسک پارێزراوە. با لەم ٢١ی شوباتەدا پەیمان نوێ بکەینەوە کە نەک تەنیا بە کوردی بدوێین، بەڵکو بە کوردی بیر بکەینەوە و بە کوردی بخەونین و خەون ببینین. چونکە گەلێک خاوەنی زمانی خۆی بێت، هەرگیز کۆیلە نابێت.
_____________________________________________
((شیعرێک بۆ تاقە نیشتمانی داگیرنەکراو))
ئێمە گەلێکین
ئەگەر خاکمان لێ زەوت کەن،
لە ناو پەڕەی کتێبەکاندا نیشتمان دروست دەکەین،
ئەگەر ئاسمانمان لێ بگرن،
بە باڵی وشەکانمان دەفڕین
له جیاتی سنوور، به ڕستهكانمان تهلبهند دهكێشین و
له جیاتی بهرد، به وشهكانمان قهڵای مانهوه ههڵدهچنین
***
ئێمه نهتهوهیهكین
ئەگەر گەروومان بدەنە بەر تیغ
زمانمان لێ قەدەغە کەن؛
ئێمە بە برژانگی منداڵەکانمان، کوردی دەنووسینەوە
ئەگەر دەستمان ببەستن و
پێنوسەکانمان بشکێنن؛
ئێمە بە ڕەنگی خوێنی خۆمان، مێژوو دەڕازێنینەوە.
ئەگەر دەرگای قوتابخانەکانمان لێ بگرن و
ناو و نیشانمان بسڕنەوە؛
ئێمە لە ناو لایەلایەی دایکاندا، عهشقی خاك دەهێنینەوە.
ئەگەر چرای وشەمان لێ بکوژێننەوە
ئێمە بە تیشکی خەونەکانمان، ئاسۆ دادەگیرسێنینەوە.
ئێمە لەو تاشەبەردانەین،
کە چەند توندتر لێمان بدەن، زۆرتر دەدرەوشێینەوە!
( هاشم چهمخارا )
21 – 2 -2026، ڕۆژی زمانی دایك.
